Op deze pagina vind je (een selectie van) informatie rondom het onderwerp ASS bij meisjes/vrouwen. De informatie is zowel bedoeld voor clinici als patiënten met ASS. Hierin dient zelf een onderscheid gemaakt te worden door de lezer.  

 

 

LinkedIn

Nieuwsstromen gaan snel. We kunnen daarom niet een uitputtend en actueel overzicht bieden. Voor de meest actuele informatie verwijzen naar onze FANN LinkedIn pagina. We gebruiken dit als digitaal platform voor de uitwisseling van actuele informatie. Denk hierbij aan mediaberichten, symposia, literatuur of het posten van specifieke vragen m.b.t. meisjes/vrouwen met ASS. Als je dit leuk lijkt, kun je lid worden van deze groep. Voel je vrij om alleen berichten te volgen of om actief te participeren.

 

Tip: bij de LinkedIn instellingen van een groep staan notificaties voor een nieuw gespreksonderwerp standaard uit. Als je goed op de hoogte wilt blijven, en informatie met elkaar wilt delen, dan is het aan te raden dit aan te passen. 

Artikelen

Nederlandstalig

  • Jonge meisjes camoufleren kenmerken autisme (2019). Artikel door FANN leden Marrit Buruma en Els Blijd-Hoogewys in vakblad VROEG.  
  • Genderidentiteit en seksuele identiteit bij gemiddeld tot hoog-intelligente vrouwen met ASS (2019). Artikel door de FANN werkgroep  Seksualiteit en Gender.
  • ‘Autisme verbergen zorgt juist voor meer problemen’ (2019). Artikel van Anne van de Beek die schrijft over haar diagnose en hoe camoufleren zijn tol eist.
  • 'Als ik vertel dat ik autisme heb denken mensen dat ik een grapje maakt' (Fabienne, 17) (2019). Artikel door Emma Peters voor tussenuur van 3FM.
  • Hulp aan moeder met autisme onontgonnen terrein (2018). Artikel in VROEG door Anja Talboom en Marijke Boer (FANN-leden)
  • Diagnostiek van autismespectrumstoornissen bij vrouwen (2018). Een artikel in Psyxpert (via website Annelies Spek).
  • Vrouwen met autisme (2018). Een artikel in 'op weg met de ander', christelijke vereniging voor mensen met een beperking (via website Annelies Spek).
  • Waarom we autisme bij vrouwen vaak niet herkennen (2017). Artikel.
  • Hoe vrouwen hun autisme camoufleren, en daar onder lijden (2017). Artikel in de NRC. 
  • Autisme bij meisjes: subtiel, niet minder ernstig (2017). Een artikel in VROEG (via website Els Blijd-Hoogewys). 
  • Als een ouder autisme heeft (2017). Een artikel in Wetenschappelijk tijdschrift Autisme (via website Annelies Spek). 
  • Autisme bij vrouwen (2017). Artikel door Margriet op de site van Proud2Bme. 
  • Waarom het Rain Man en niet Rain Woman is (2016). Artikel.
  • Paardengek of kwebbelmeisje: is het autisme? (2015). Artikel te lezen via Blendle.
  • Autisme bij vrouwen (2014). Artikel als naschrift in het boek van Bep Schilder (zie hieronder) (via website Els Blijd-Hoogewys).
  • VerrASSend ouderschap - Deel VI: Verschillen tussen mannen en vrouwen met ASS (2013). Een ervaringsverhaal van Ingrid Mous. 
  • Autismespectrumstoornissen bij meisjes en vrouwen (2013). Een artikel in Tijdschrift voor geneeskunde (via website Annelies Spek).
  • Autismespectrumstoornissen bij meisjes en vrouwen, een eerste verkenning (2013). Een artikel in Wetenschappelijk tijdschrift Autisme (via website Annelies Spek).
  • Autismespectrumstoornissen bij vrouwen (2010). Artikel in engagement met autisme (via website Annelies Spek).

 

English

  • Social camouflaging in autism: Is it time to lose the mask? (2019). Een artikel van Will Mandy in Autism.
  • The costs of camouflaging autism (2018). Artikel van Spectrumnews.
  • ‘I Thought I Was Lazy’: The Invisible Day-To-Day Struggle For Autistic Women (2017). Een artikel over het overschatten van het dagelijks functioneren van vrouwen met ASS en de rol van het executief functioneren hierin.
  • Girls with Autism Face High Risk for Depression (2015). Artikel van Lee A. Wilkinson op bestpracticeautism.com

 

Wetenschappelijke artikelen (Nederlands)

Hier kunnen we vanwege copyright alleen referenties opgeven

  • In ’t Velt, J.M. & Mol, A.J.J. (2008). Normaal tot hoogbegaafde vrouwen met een autismespectrumstoornis: Niet begrepen? Niet herkend! Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme.

 

Research papers (English)

Due to copyright we can only provide references

  • Ketelaars, M.P., In’t Velt, A., Mol, A.J.J., Swaab, H., Bodrij, F., & Van Rijn, S (2017). Social attention and empathy in high functioning women with autism spectrum disorders. Research in Developmental Disabilities, 64, 78-86.
  • Ketelaars, M.P., In ’t Velt, A., Mol, A.J.J., Swaab, H., & Van Rijn, S. (2016). Emotion recognition and alexithymia in high functioning females with autism spectrum disorder. Research in Autism Spectrum Disorders, 21, 51-60.

Boeken

(dank aan o.a. FANN lid Marida Vermeulen voor een beschrijving van enkele boeken)

 

Er is een onderscheid gemaakt tussen Nederlandse en internationale literatuur. Cultuurverschillen kunnen maken dat er verschillend met een ASS diagnose omgegaan wordt. 

 

Nederlandse auteurs

 

Desnoods de hele wereld

Eva Louise Bakker. (uitgegeven in 2019)

De autistische Anna Berg checkt op een dag haar banksaldo en ziet dat er 30.000 euro bijgeschreven is. Ze heeft geen idee waar dit bedrag vandaan komt. In eerste instantie probeert ze het te negeren, maar ze wil toch weten wie haar dat bedrag geschonken heeft. Hoe gaat zij daar, als vrouw met autisme, mee om?

Recensie door Anne van de Beek: Als je wil weten hoe het maken van keuzes en prikkelverwerking kunnen werken in het hoofd van iemand met autisme, is ‘Desnoods de hele wereld’ een goed boek om te lezen. Wil je een vermakelijk en spannend verhaal lezen? Dan vind je dat uiteindelijk ook wel in dit boek… het duurt alleen even voor het op gang komt.

 

Spoor ik wel?!

Anke van Puijekbroek. (uitgegeven in 2019)

Anke is 17 jaar en heeft een boek geschreven over haar leven met autisme. Ze kreeg de diagnose op 8-jarige leeftijd. Van kleins af aan schreef Anke al alles op telkens ze zich slecht voelde. Nu zijn deze schrijfsel gebundeld in een boek. Beschrijving op bol.com: Ik heb dit boek geschreven om jou een kijkje te geven in mijn hoofd zodat ik je kan laten zien hoe ik dingen ervaar en beleef. Ik heb dit geschreven in de hoop dat mensen me beter gaan begrijpen. Want ik heb me altijd onbegrepen en ongehoord gevoeld. Vaak is het met een vleugje humor geschreven. Ik wil jullie op een grappige manier mee laten kijken met de dingen waar ik het moeilijk mee heb in het dagelijkse leven. Maar met veel moeite heb ik ook een aantal serieuze hoofdstukken op papier gekregen. Een boek vol illustraties gemaakt door mij over de dagdagelijkse frustraties van het leven. 

 

Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit

Bianca Toeps. (Uitgegeven in 2019)

Autisme: dat is toch dat je supersnel kunt uitrekenen dat 7 augustus 1984 op een dinsdag viel? Nou… nee. Bianca Toeps legt je in dit boek haarfijn uit wat het wél betekent als je autisme hebt. Dat doet ze bijvoorbeeld door te kijken wat de wetenschap zegt over autisme (en waarom sommige theorieën de prullenbak in kunnen), maar ook door haar eigen verhaal te vertellen, en andere mensen met autisme te interviewen. Bianca beschrijft op een frisse en luchtige manier de verschillende situaties waar je als autist tegenaan loopt in het dagelijks leven. Daarnaast geeft ze niet-autistische mensen tips: wat je doet als iemand je liever niet aankijkt, waarom je soms beter kunt mailen en vooral waarom het helemaal geen compliment is als je zegt "maar je ziet er helemaal niet autistisch uit!' 

Recensie door Anne van De Beek: Het boek is heel herkenbaar voor autistische lezers. Zeker als je ongeveer even oud bent als Bianca (34), gaat haar levensverhaal je waarschijnlijk weer even terugbrengen naar je eigen jeugd. Doordat Bianca zich heel bewust is van hoe er door de buitenwereld naar autisme gekeken wordt, is het boek ook bij uitstek geschikt om te lezen door familieleden en hulpverleners.

 

Op mijn manier, (over)leven met autisme

Dominique Dumortier. (Uitgegeven in 2018)

In haar tweede boek geeft Dominique opnieuw een doortastende kijk in haar leven met autisme. Ze laat de lezer meekijken hoe ze haar leven inricht en op welke manier ze overeind blijft.

Recensie door Anne van de Beek: De manier van schrijven lijkt net als in Van een andere planeet op een soort opsomming van anekdotes en voorbeelden, maar dit keer verweven met oplossingen voor de problemen waar iemand met autisme tegenaan kan lopen. Er wordt snel geschakeld tussen verschillende onderwerpen en er worden enorm veel thema’s besproken. Dat het meer op een opsomming lijkt maakt de waarde van het boek overigens niet minder groot. Dominique Dumortier kan érg goed verwoorden hoe haar autisme werkt en kan ook goed uitleggen hoe die manier van denken verschilt van mensen zonder autisme...........Op mijn manier heeft een veel luchtigere ondertoon dan Van een andere planeet. Je leest dat er meer rust is ontstaan in het leven van de schrijfster. Ze geeft voorbeelden van interventies die ze gedaan heeft om haar leven prettiger te maken.

 

Zondagskind

Judith Visser. (Uitgegeven 2018)

Jasmijn groeit op in de jaren tachtig en negentig. Ze heeft Asperger, maar in die tijd is er nog weinig over autisme gekend. Hierdoor heeft Jasmijn het soms moeilijk in haar jeugd, die beschreven wordt door haar ogen. De auteur, Judith Visser, heeft zelf ook het syndroom van Asperger, waardoor het verhaal deels autobiografisch is. De beschrijvingen van Jasmijns ervaringen zijn daardoor diepgaand en je krijgt als lezer een helder beeld van hoe het leven eruitziet voor Jasmijn en welke gedachten er door haar heen gaan.

Recensie door Anne van de Beek: De schrijfstijl van Judith Visser is heel soepel, waardoor het boek heel makkelijk wegleest; je hoeft zinnen nooit twee keer te lezen om te weten wat er staat en je voelt wat Jasmijn voelt, omdat heel puur is opgeschreven wat er op dat moment allemaal door het hoofd van Jasmijn heen gaat...................Veel aspecten in het verhaal zijn herkenbaar voor mij, maar sommige dingen ook niet. Ik zou bijvoorbeeld nooit weglopen van school. Maar je wordt meegenomen in de gedachtegangen van Jasmijn en snapt helemaal waarom dat voor haar de meest logische oplossing is op dat moment in haar leven en hoe haar autisme daar een rol in speelt, ook al weet zijzelf en haar omgeving op dat moment nog niet dat ze autisme heeft. Met de disclaimer in gedachten is dit boek heel geschikt om de wereld eens door de ogen van iemand met autisme te bekijken. In een film of serie zie je alleen het gedrag van het personage met autisme, maar in een boek krijg je er ook de gedachten bij en die zijn in dit boek heel levendig beschreven.

 

Van een andere planeet

Dominique Dumortier. (Uitgegeven in 2017)

Dominique is anders, ze heeft autisme. Mensen vinden haar ''moeilijk''. Autisme is onzichtbaar. Een persoon met autisme leeft op een andere planeet. In dit autobiografische verslag leren we autisme kennen van binnen uit. We voelen aan den lijve de hinder die Dominique ondervindt bij het uitvoeren van dagelijkse bezigheden, zoals boodschappen doen, autorijden of koken. 

 

Vrouwen met autisme Dertien portretten in beeld en woord.

Bronja Pradzny. (Uitgegeven 2015)

Een boek met ervaringsverhalen van gemiddeld tot hoogbegaafde vrouwen in verschillende leeftijden (19 - 45 jaar). De schrijfster heeft de vrouwen geïnterviewd en ze vertellen openhartig over hun leven en hoe ze hun autisme ervaren. Ze beschrijven hun kwaliteiten, hun beperkingen en wat ze nodig hebben.

Van iedere vrouw is na een bladvullende portretfoto haar complete verhaal beschreven en niet de ervaringen per onderwerp. Daardoor krijg je een vollediger beeld van iedere vrouw en hoe ze hun leven vormgeven.

Lees via uitgeverij Brevier de eerste 20 pagina's.

 

Meer dan een etiket, leven met autisme en AD(H)D

Trenske Riksten-Unsworth (Uitgegeven 2014)

Het boek laat beide diagnoses ASS en AD(H)D van alle kanten zien. Aan de hand van de DSM-5 criteria wordt een kijkje gegeven in het leven van de schrijfster en nog drie vrouwelijke en vier mannelijk lotgenoten. Zowel de problemen, het camoufleren, compenseren als de grappige situaties en trucs worden beschreven.

Door de columns van de schrijfster en korte beschrijvingen/belevingen van de personen bij de onderwerpen maken het een prettig leesbaar boek.

 

De poort, de paljas en het meisje deel 1

Bep Schilder. (Uitgegeven 2014)

Levens(reis)verhaal van een domineesdochter met het syndroom van Asperger.

Schrijfster is op latere leeftijd gediagnosticeerd (55 jaar). Ze heeft haar vele dagboeken na de diagnose herlezen en heeft in dit boek haar eigen leven in ' roman' vorm beschreven. Ze beschrijft vanaf haar jeugd hoe ze binnen het benauwende gereformeerde klimaat toch veel ruimte voor plezier weet te scheppen. Met 'reistips' voor kerkverlaters, 'auties' en andere gelukszoekers. Het boek is geschreven in korte hoofdstukken, prettig leesbaar.

 

Ik ben niet vreemd, ik heb autisme. Leven met een autismespectrum stoornis

Ellen van Gelder. (Uitgegeven 2014)

Van A tot en met Z in 26 hoofdstukken beschrijft ze aan de hand van diverse trefwoorden haar eigen ervaring en laat ze ook 'mede-auti's' van een forum in korte stukjes aan het woord over hun dagelijkse ervaringen met autisme. Goed leesbaar en eenvoudig geschreven.

 

Niet ongevoelig. Vrouwen met autisme.

Hennie Struik. (Uitgegeven 2011)

Naar aanleiding van haar eigen proces en diagnose is Hennie Struik op onderzoek uitgegaan en hebben uiteindelijk 60 vrouwen in de leeftijd van 20 tot 67 jaar meegewerkt aan het boek. Ze beschrijft de problematiek die veel vrouwen tegenkomen in het proces naar de juiste diagnose en de onwetendheid bij veel hulpverleners. Zowel bij de theorie, het diagnose proces en het dagelijks leven komen de vrouwen in korte stukjes aan het woord. Door de diversiteit veel herkenbaarheid. 

  

Dramaqueen of gewoon autisme?

Marije van Dongen. (Uitgegeven 2011)

De schrijfster vertelt over haar eigen leven voor en na de diagnose. Ze heeft een gezin met twee kinderen. Ze heeft naast autisme last van angst-psychoses en een burn-out gehad. Ze gaat ook terug in de tijd en vertelt open over de problemen die ze tegenkomt zoals rondom de diagnose, over scholen, vriendschappen en relaties, communicatie en werk. Ook hoe stappenplannen haar helpen en hoe ze omgaat met de noodzakelijke hulp van buitenaf.

   

Amerikaanse/Engelse auteurs

 

Doen alsof je normaal bent. Leven met het aspergersyndroom

Holliday Willey, Liane

 

Handboek voor Aspergervrouwen. Over het maken van verstandige keuzes

Holliday Willey, Liane

Boek over wat gebeurt er bij wel/niet vertellen diagnose. Zij beschrijft dat ze ook vriendinnen is kwijtgeraakt omdat die haar niet geloofden.

 

Aspergirls. Een wegwijzer voor meisjes en vrouwen met het syndroom van Asperger

Simone, Rudy

 

22 dingen waarvan een vrouw met asperger wil dat haar partner ze weet

Simone, Rudy

 

Werken met Asperger

Simone, Rudy

 

Meisjes en vrouwen met Asperger

Attwood, Tony, en anderen

Meisjes en vrouwen met Asperger worden vaak over het hoofd gezien binnen het autismespectrum. Heel vreemd is dat niet, aangezien de meerderheid van de gestelde ASS-diagnoses jongens en mannen betreft.

Om daar enigszins verandering in te brengen en vrouwen binnen het spectrum een stem en een gezicht te geven komen er in dit boekje bijna alleen vrouwen aan het woord: deskundigen op het gebied van autisme én vrouwen met Asperger zelf.

Zij vertellen over hun goede en slechte ervaringen en geven een openhartig kijkje in hun leven in de hoop daarmee andere meisjes en vrouwen met Asperger te helpen. Daarnaast bieden verschillende autoriteiten op het gebeid van ASS in hun bijdragen praktische tips en achtergrondinformatie.

 

English books

 

Spectrum Women: Walking to the Beat of Autism

Barb Cook, Michelle Garnett (editors) and others

Barb Cook and 14 other autistic women describe life from a female autistic perspective, and present empowering, helpful and supportive insights from their personal experience for fellow autistic women. Michelle Garnett's comments validate and expand the experiences described from a clinician's perspective, and provide extensive recommendations.

Autistic advocates including Liane Holliday Willey, Anita Lesko, Jeanette Purkis, Artemisia and Samantha Craft offer their personal guidance on significant issues that particularly affect women, as well as those that are more general to autism. Contributors cover issues including growing up, identity, diversity, parenting, independence and self-care amongst many others. With great contributions from exceptional women, this is a truly well-rounded collection of knowledge and sage advice for any woman with autism.

 

Women and Girls with Autism Spectrum Disorder

Sarah Hendrickx 

The difference that being female makes to the diagnosis, life and experiences of a person with an Autism Spectrum Disorder (ASD) has largely gone unresearched and unreported until recently. In this book Sarah Hendrickx has collected both academic research and personal stories about girls and women on the autism spectrum to present a picture of their feelings, thoughts and experiences at each stage of their lives.

 Outlining how autism presents differently and can hide itself in females and what the likely impact will be for them throughout their lifespan, the book looks at how females with ASD experience diagnosis, childhood, education, adolescence, friendships, sexuality, employment, pregnancy and parenting, and aging. It will provide invaluable guidance for the professionals who support these girls and women and it will offer women with autism a guiding light in interpreting and understanding their own life experiences through the experiences of others.

  


Presentaties

  • Workshop ASS bij vrouwen door Els Blijd-Hoogewys en Janneke Zinkstok (FANN-leden) op het NVvP voorjaarscongres (2019). Handouts

Rapporten

  • ‘Ik hoef niet meer degene te zijn die ik dacht dat ik moest zijn’ (2017). Onderzoeksrapportage van Els Borgesius (tevens FANN lid) over vrouwen met autisme/asperger in Amsterdam.

Films / docu / tv

Nederlands

  • Is autisme bij meisjes anders dan bij jongens? (2017). Uitzending van Autisme TV over de uiting van autisme bij meisjes en jongens. 
  • Rainwoman. Video van Charlie Magazine over het feit dat mannen vier tot vijf keer vaker de diagnose krijgen. Hoe komt dat? Enkele vrouwen met autisme aan het woord.

English

  • 'Are you autistic?' (2018). British documentary that highlights the subject of the under diagnosis of autism, including girls / women with autism. The link to the  official documentary is broken or cannot be accessed from the Netherlands, but then you can find a (poorer quality) version on youtube.
  • The Chameleons: Women with Autism (2016). A short English video about girls/women with autism who mask their difficulties.
  • Women diagnosed late with autism tell their stories (2015). An English broadcast in the series “In Our Own Words: Living on the Spectrum". A number of women with autism tell about their experiences.
  • 'How autism freed to be myself' (2014). TEDtalk of Rosie King (Dutch subs, but transcripts also available in more languages)

Websites

  • Website A-typist. Op deze website kun je informatie, ervaringen, herkenning en tips vinden voor het omgaan en leven met autisme. De website is voor ASS in het algemeen en niet specifiek gericht op vrouwen met ASS, maar je kunt hier zeker ook informatie vinden die op deze laatste doelgroep van toepassing is. De website is van origine een blog van Anne van de Beek, een vrouw met ASS. Er is nog steeds een uitgebreide blogsectie te vinden.

 


Lotgenotencontact

 

Face-to-face

  • Gespreksgroepen van PAS. Er zijn zowel gemengde groepen als groepen voor alleen vrouwen. Zie hier voor een overzicht op hun site. Deze is overigens niet compleet, er zijn meer groepen dan dat. 
  • AutiRoze. Bijeenkomsten voor en door LHBT+'ers met Autisme. LHBT+: lesbisch, biseksueel, homoseksueel en transgender en de + voor alle andere die zich anders voelen. Zie de site voor meer informatie.
  • Iets Drinken. Dit is niet persé voor vrouwen, maar voor alle mensen met autisme. Het betreffen borrels voor normaal tot hoogbegaafde volwassenen met een vorm van autisme. Zie de site voor meer informatie.
  • Autivrouwencafe. Vrouwen met autisme hebben in het autivrouwencafé de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten en ervaringen uit te wisselen. Vindt plaats in Arnhem. Zie de site voor meer informatie.

Blogs

Nederlands

  • Onze eigen blogsectie.
  • Mandy Verleijsdonk. Link.
  • Het leven van Petra met autisme (2018). Een gastblog
  • Autisme bij meisjes (2018). Een blog van de 19-jarige Daisy.
  • Aspertypical. Een Engelstalige blog van Hannah Louise Belcher, een PhD-student die zelf gediagnosticeerd is met ASS toen ze 20 was. 
  • Blog 'uit de kast' van Vera Helleman, vrouw en moeder met ASS.
  • Autibox, blogpagina van Mars, vrouw met ASS.
  • Toeps is fotograaf, WordPress-ontwikkelaar, hobby-vintagejager, blogger en ze heeft autisme. Haar eerste boek 'Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit', verschijnt in april 2019. Vind haar blogs hier.
  • Rosanne is een psycholoog met autisme. Zij schrijft over haar ervaringen als autist op haar blogpagina
  • Ban Pé is autismecoach en zij schrijft af en toe blogs met mogelijk ook nuttige tips voor jou. e
  • De blogsectie op de website A-typist, geschreven door Anne van de Beek, een vrouw met ASS. Ze is afgestudeerd film- en televisiewetenschapper. Twee blogs die we er in het bijzonder uit willen lichten gaan over camoufleren en compenseren: Als je het niet ziet, is er toch ook geen probleem? Autisme camoufleren deel 1 en deel 2.

English

  • Blogs by Rosie Weldon. She calls herself an autistic accountant from England.
  • Blog by Eloise Stark. My autism journey: how I learned to stop trying to fit in.

Overig

  • Module of the National Autistic Society (UK) aimed at supporting diagnosticians to better understand autistic female characteristics and therefore enhance confidence to diagnose those individuals successfully.